Ποιήματα και Κείμενα: Γιώργος Βέλτσος

Τόποι ζωής – Τόποι ιδεών “Τι σημαίνει να ζεις – το ζήτημα του υποκειμένου”

veltsoskeimena — Fri, 23 Dec 2011 00:55:18 +0000

Από τη δεκαετία του ’90 ήδη επιστρέφει έντονα στην πολιτική και φιλοσοφική σκέψη η προβληματική γύρω από το υποκείμενο, δηλαδή τον τρόπο που οφείλει ο άνθρωπος να ζει. Η κρίση του καπιταλισμού σήμερα με όλη την καταστροφή που συσσωρεύει μας υποχρεώνει να το δούμε σοβαρά, δηλαδή να απαντήσουμε στο ερώτημα «ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΖΕΙΣ». Ο ποιητής Γιώργος Βέλτσος μέσα από συναντήσεις με τους Αλεν Μπαντιού (φιλόσοφο), Χρόνη Μπότσογλου (ζωγράφο), Μισέλ Ντεγκυ (ποιητή) και Δημήτρη Μαρωνίτη (φιλόλογο-μεταφραστή) φωτίζει το πρόβλημα του υποκειμένου απο την πλευρά της πολιτικής, της ποίησης – γλώσσας , της αίσθησης και του ήθους, καθώς και του θανάτου.

Alain Badiou – Τι σημαίνει να ζεί κανείς

veltsoskeimena — Fri, 23 Dec 2011 00:50:06 +0000

Συζήτηση του φιλοσόφου Alain Badiou με θέμα “Τι σημαίνει να ζείς – Κρίση του Καπιταλισμού”, με τους Γιώργο Βέλτσο, Δημήτρη Βεργέτη και τον Σάββα Μιχαήλ.

Σκιά [2002]

veltsoskeimena — Sun, 04 Dec 2011 00:46:41 +0000

Σκιά [2002]

“Ο μοντέρνος λυρισμός του Βέλτσου εγκαινιάζεται επισήμως με τη μεγάλη του σύνθεση Σκιά (Ικαρος, 2002) – μεταφρασμένη αριστουργηματικά στα αγγλικά από τον Ντέιβιντ Κόνολι (Σκιά / Shadow, Ινδικτος, 2004) -, σταθμό στη δεκατριάχρονη ποιητική του πορεία, και επίτευγμα της πρόσφατης ποιητικής μας παραγωγής. Και λέω «σταθμό», γιατί, παρ’ ότι όλα, στον Βέλτσο, καταλήγουν να περισυλλεχθούν στην ενότητα μιας μονογραφής, η Σκιά σηματοδοτεί μια στροφή, η οποία εκδηλώνεται με την άνευ όρων προσχώρησή του στην αυτεξουσιότητα της ποιητικής γλώσσας. Εφεξής, η ποίηση μετατρέπεται, για τον Βέλτσο, σε δύναμη καταστρεπτική για οτιδήποτε έξω από αυτήν, κηρύσσοντας ένα γενικευμένο πένθος για τις μη ποιητικές χρήσεις της γλώσσας και τη χαμένη τους ισχύ. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι μη ποιητικές χρήσεις της γλώσσας έχουν εξαφανιστεί. Σημαίνει, απλώς, ότι απαντούν μόνο στη διάσταση της ανεπάρκειάς τους, και ότι η ποίηση σχετίζεται μαζί τους μόνο στον βαθμό που τις παρενοχλεί.”

Ζεϊμπέκικο

veltsoskeimena — Fri, 14 Oct 2011 18:35:46 +0000

Το απροϋπόθετο του Πανεπιστημίου

veltsoskeimena — Mon, 17 Jan 2011 21:19:50 +0000

Τις προάλλες μού δόθηκε η ευκαιρία να συζητήσω με την Αννα Διαμαντοπούλου για τα προβλήματα της Ανώτατης Παιδείας. Της είπα απερίφραστα ότι το Πανεπιστήμιο ή θα είναι απροϋπόθετο ή δεν θα είναι Πανεπιστήμιο. Η διάζευξη που χρησιμοποίησα δεν ήταν παρά ταύτα αφοριστική. Το απροϋπόθετο Πανεπιστήμιο προϋποθέτει μια φιλοσοφία για το Πανεπιστήμιο που συνοψίζεται στην εναρκτήρια διερώτηση της προβληματικής γύρω από τα ζητήματα που υποτίθεται ότι θίγει και η περιβόητη Διαβούλευση. Το Πανεπιστήμιο λοιπόν- εν όψει ποίου λόγου; Ποιος δηλαδή είναι ο λόγος της ύπαρξής του και τι σημαίνει η ύπαρξη του Πανεπιστημίου; Το να οργανώνεται προφανώς, όπως θα ήθελε ο Καντ, επί της ιδέας του ορθού Λόγου. Αλλά συγχρόνως και να εξελίσσεται, όπως θα ήθελε ο Αντόρνο, ανάλογα και με τη «διαλεκτική» αυτού του ορθού Λόγου, όταν μάλιστα ο τελευταίος καθίσταται εργαλειακός. Και τότε (τώρα) τι γίνεται με το Πανεπιστήμιο; Τι σημαίνει Ανώτατη Παιδεία σε μια κοινωνία που συσχετίζεται μάλλον με τη χρηματοπιστωτική οικονομία παρά με τη νευτώνεια ανθρωπολογία;

Η Ανώτατη Παιδεία, τουλάχιστον κατά το Κείμενο Διαβούλευσης του υπουργείου, οφείλει να παράγει ποσότητες πληροφόρησης με τη μορφή της σχέσης που αναπτύσσουν οι παραγωγοί με τους καταναλωτές. Το Πανεπιστήμιο εντάσσεται συνεπώς στον παραγωγικό κύκλο, στον διατροφικό έστω κύκλο, οπότε το Κείμενο Διαβούλευσης μοιάζει να διαφημίζει ένα προϊόν. Θα ήταν υπερβολή να πω μια γκοφρέτα που μασουλάει στο προαύλιο ο φοιτητής, μιλώντας απεριόριστα στο κινητό του, εφόσον την πραγματική του ζωή θα τη δει το βράδυ από τον καναπέ στη διαφήμιση της γκοφρέτας στην τηλεόραση; Εάν λοιπόν το Κείμενο Διαβούλευσης θέτει κανόνες, ας αγνοήσει την παντοδυναμία των φιλελεύθερων κανόνων της αγοράς (της γκοφρέτας).

Είπα στην υπουργό πως, κατά τη γνώμη μου:

α) Ο υφυπουργός της, ο κ. Πανάρετος, καίτοι πανεπιστημιακός, αποδείχθηκε με τις άστοχες πρωτοβουλίες του ότι υποτιμά τους συναδέλφους του.

β) Η εισαγωγή, εκ μέρους του υπουργείου, των επονομαζόμενων «δεικτών αποτελεσματικότητας» και η συνακόλουθη «αξιολόγηση» των πανεπιστημιακών δασκάλων επιβραβεύουν την τυποποιημένη γνώση των διαφημιστών, αφήνοντας εκ των πραγμάτων αναξιολόγητη τη χρήση της γνώσης για την κριτική σκέψη- απαραίτητη προϋπόθεση όχι μόνο για τις κοινωνικές σπουδές αλλά και για τις θετικές επιστήμες. Της επέστησα κυρίως την προσοχή στο ότι η ουδέτερη γνώση, και συνεπώς η ουδέτερη κατάταξη ή αξιολόγηση, υφίσταται μόνον όταν μετρούνται από τους «αξιολογητές» οι ποσοτικοί δείκτες για την εξέλιξη των καθηγητών (δηλαδή τα ασήμαντα άρθρα σε διεθνή περιοδικά τα οποία υπάρχουν για να προάγουν μια άσκοπη διαδικασία αυτοετερο-αναφορών, και οι εξίσου ασήμαντες έρευνες προς όφελος, λόγου χάριν, κάποιας φαρμακευτικής εταιρείας, ή γενικότερα με σκοπό την «απορρόφηση» κονδυλίων).

γ) Αμφισβήτησα τον τρόπο προσέγγισης των καθηγητών πανεπιστημίου μέσω ενός επιχειρησιακού κειμένου (Κείμενο Διαβούλευσης), όπου τα διαφημιστικού τύπου σλόγκαν («Αυτοδιοίκηση, Λογοδοσία, Ποιότητα, Εξωστρέφεια») συναγωνίζονται τις κοινοτοπίες της τελευταίας ΤΟ του παλαιού- εφτάψυχου- ΠαΣοΚ.

δ) Τέλος, επέμεινα στην αντισυνταγματικότητα του λεγόμενου Συμβουλίου. Διότι εάν μεν τα μέλη του εκλέγονται από πανεπιστημιακούς εν ενεργεία, τότε ποιος ο λόγος υπάρξεώς του; Αν πάλι, έστω και λίγοι, ορίζονται από την Πολιτεία, τότε σε τι συνίσταται το «απροϋπόθετο»; Εκτιμώ ότι ένα τέτοιο όργανο με εξωπανεπιστημιακά μέλη που ορίζονται, επιπλέον, από την Πολιτεία, έστω και αν μειοψηφούν, ανοίγει «παράθυρο» στους μάνατζερ και «πόρτα» στους κυρίους-κυρίους ομότιμους καθηγητές- ή σε όσους πρόκειται σύντομα να συνταξιοδοτηθούν, οι οποίοι προφανώς επιθυμούν να επιστρέψουν στρώνοντας τον δρόμο της ολικής τους επαναφοράς με κολακευτικά προς το υπουργείο Παιδείας κείμενα, δεξιά και αριστερά.

ε) Το πάλαι ποτέ 1-1-4 του Γεωργίου Παπανδρέου, της είπα, κινδυνεύει να μετατραπεί από τον Γιώργο Παπανδρέου σε 1 και 1 κάνουν 4, δηλαδή σε μια αδιανόητη για κάθε εκπαιδευτικό σούμα που μόνο στα λογιστικά τερτίπια του ΔΝΤ θα μπορούσε να εμφανισθεί. Τριάντα πέντε χρόνια χαμηλόμισθος στην επίλεκτη θέση του πανεπιστημιακού δασκάλου, «αδαής» κυριολεκτικά «δάσκαλος» όπως ο Ζοζέφ Ζακοτό που πολέμησε για να ανατρέψει τη «μέθοδο του εξηγητικού κανόνα» και στον οποίο ο μεγάλος μαρξιστής φιλόσοφος Ζακ Ρανσιέρ αφιέρωσε το ομώνυμο βιβλίο (Νήσος, 2008), υποστήριξα και εγώ ότι μια «εξηγητική διδασκαλία» δεν είναι απαραίτητη για τη θεραπεία της ανικανότητας για κατανόηση. Αντίθετα, αυτή η «ανικανότητα» είναι η θεμελιώδης επινόηση της εξηγητικής σύλληψης του κόσμου. Δάσκαλος λοιπόν- και όχι καθηγητής της Ιατρικής ή της Νομικής- που γέμισα με φοιτητές τα αμφιθέατρα και άδειασα τα μυαλά από τις προκαταλήψεις, δεν παραδέχθηκα ποτέ ότι γνώση και εξουσία είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Γι΄ αυτό και δεν θα ενδώσω στο ζητούμενο από το υπουργείο Παιδείας: ότι το ζήτημα της γνώσης πρέπει να εκλαμβάνεται στην εποχή της πληροφορικής ως ζήτημα διακυβέρνησης.

Υπενθύμισα λοιπόν στην υπουργό, που έχει, πιστεύω, την ικανότητα να «ακούει», πως το δικαίωμα να αποφασίζει, ως εντεταλμένη, τι είναι πολιτικά σκόπιμο δεν είναι ανεξάρτητο από το δικαίωμά μου, ως εντολέα, να αποφασίζω τι είναι πνευματικά δίκαιο.

Κυριακή 16 Ιανουαρίου 2011 – Το Βήμα

Θάλαμος

veltsoskeimena — Tue, 30 Nov 2010 13:44:27 +0000

Όλα τα έργα του Βέλτσου (ποίηση, θέατρο, δοκίμιο, αρθρογραφία) είναι, σε διαφορετικό βαθμό, φροντισμένα αποσπάσματα μιας έν προόδω αυτο-βιο-γραφίας. Ο Βέλτσος θέτει ακατάπαυστα και αξεδιάλυτα τη γραφή στην υπηρεσία του βίου και τον βίο στην υπηρεσία της γραφής. Έτσι και στον Θάλαμο, ένα γράμμα από την προσωπική αλληλογραφία του συγγραφέα βάζει σε λειτουργία τη μηχανή και τη μηχανορραφία της γραφής. Ένα γράμμα πού, ένοφθαλμισμέ-νο στο λογοτεχνικό έργο, διασαλεύει τα όρια ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιωτικό, αλλά και ανάμεσα σε πραγματικότητα και μυθοπλασία. Ένα γράμμα που θέτει θέμα κυριότητας (σε ποιόν ανήκει ένα γράμμα; Σε όποιον το απέστειλε ή σε όποιον απευθύνεται;). Μια “ερωτική επιστολή” που δεν είναι ερωτική και πού, κατά παράδοξο τρόπο, μετατρέπεται σε ένα είδος φονικής μηχανής. Μια ερωτική επιστολή κάπως ρετρό, ή τελευταία της Ιστορίας (ο Βέλτσος γράφει μετά το τέλος της ιστορίας -του Πατέρα, του Συγγραφέα, του Θεάτρου-, με μια γραφή ανοικονόμητη και πληθωριστική, σημάδι του τέλους). Κυρίως, ένα γράμμα που γίνεται ή αφορμή για να έξυφαν-θεΐ ή ίντριγκα της γραφής. Το κείμενο που φέρει τον τίτλο Θάλαμος είναι ένα κείμενο που δείχνει με παραδειγματικό τρόπο τί είναι, για τον Βέλτσο, κείμενο. Το θέατρο γίνεται για τον Βέλτσο το πρόσχημα για το προκείμενο (που είναι το) κείμενο. Έργο πολλών γραφών και υπογραφών, αβυσσαλέας διακειμενικότητας, συνειρμικό, κατά τόπους παραληρηματικό, ποίηση και θέατρο αδιάκριτα, το κείμενο/ύφασμα (texte/textum) του Βέλτσου δεν προϋποθέτει τόσο τη σκηνή του θεάτρου όσο τη σκηνή της γραφής. Ή σκηνή της γραφής δεν χωράει στη σκηνή του θεάτρου, ξεχειλίζει απ’ αυτήν. Στην πλοκή του θεάτρου ό Βέλτσος αντιτείνει την πλέξη μιας παιγνιώδους γραφής. Μιας γραφής πού παίζει πέρα από -και περιπαίζει- το είδος και το σημείο “θέατρο”.

Χάρης Ράπτης – Για το θεατρικό έργο του Γιώργου Βέλτσου “Θάλαμος” (2010)

Αντιθέσεις – Το Τέλος του Ανθρώπου

veltsoskeimena — Mon, 15 Nov 2010 16:35:09 +0000

Από το αρχείο της ΕΡΤ

Το επεισόδιο της σειράς «ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ» παρουσιάζει ένα φιλοσοφικό αφιέρωμα στον άνθρωπο και τα χαρακτηριστικά της ύπαρξης του. Ο συντονιστής της συζήτησης ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΤΣΟΣ Καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, Ποιητής, Συγγραφέας προλογίζει το θέμα με αναφορές στο σκοπό του ανθρώπου, στη δύναμη της ανθρώπινης σκέψης, στις ανθρωπιστικές Επιστήμες που εμφανίζονται ως ένα αμάλγαμα θετικής γνώσης, εξουσίας και κριτικής. Με τη συμμετοχή των Συγγραφέων ΧΡΗΣΤΟΥ ΛΑΖΟΥ και ΜΙΧΑΛΗ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ συζητούνται ζητήματα σχετικά με τη φύση του ανθρώπου, τη σχέση του με την επιστήμη, τη θρησκεία, τη μεταφυσική. Αναλύονται οι βασικότερες απόψεις του ΚΑΝΤ (KANT) και του ΚΑΡΤΕΣΙΟΥ (DESCARTES) για το έλλογο, ανθρώπινο υποκείμενο, τη βούληση του για εξουσία και δύναμη, τον ενεργό ρόλο του στον τομέα της γνώσης και της ηθικής. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην αλληλεπίδραση ανθρώπου και γλώσσας, στον έλεγχο του υποκειμένου πάνω στο νόημα και τη σημασία, τη διαδικασία δημιουργικότητας σε θέματα γλωσσολογικά. Παράλληλα, προβάλλεται απόσπασμα από συνέντευξη και γραπτό κείμενο του Γάλλου Φιλοσόφου ΦΟΥΚΩ με εκτενείς ορισμούς της φιλοσοφίας, της αλήθειας, του ρασιοναλισμού, των χαρακτηριστικών της ανθρώπινης προσωπικότητας και τον τρόπο συγκρότησης της. Το έργο του είναι συνυφασμένο με την κριτική των κοινωνικών κατεστημένων, τον επιτυχημένο τρόπο άσκησης της πολιτικής, την εξισορρόπηση ατομικών και συλλογικών συμφερόντων. Τέλος, επιχειρείται μια προσπάθεια κατανόησης των εκπροσώπων διάφορων φιλοσοφικών ρευμάτων και των ιδεών τους, ενώ εκφράζονται προβληματισμοί για την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, τα κίνητρα της συμπεριφοράς και δράσης.

Παρασκευή, 1 Ιανουαρίου 1988

Η γραβάτα του Κακλαμάνη

veltsoskeimena — Mon, 25 Oct 2010 06:30:25 +0000

Θα όφειλα άραγε να προσφύγω στον αρχαιοελληνικό όρο «τα παρωδά»- στα άσματα δηλαδή που εισάγουν στη σκηνή οι κλόουν της εποχής αφηγούμενοι τα γελοία, όταν οι ραψωδοί διακόπτουν την απαγγελία τους- προκειμένου να χαρακτηρίσω και εγώ τα καμώματα επί σκηνής των πολιτικών; Παίζουν με τις λέξεις προς ιδίαν τέρψιν, ως φαίνεται, και ασφαλώς προς ίδιον όφελος. (Ο Τσοχατζόπουλος, θύμα κλοπής!)Στην ωδή του πολιτικού στοιχείου η παρωδία του πολιτικού λόγου συνεχίζει εξακολουθητικά τον χαβά της με διαπληκτισμούς στα κανάλια, ενώ θα έπρεπε να σωπαίνει. Αλλά ο εμπαιγμός είναι δική μας επιλογή: επί χρόνια τούς ακούμε και τους ψηφίζουμε. Δεν βρίσκω για αυτό άλλον λόγο από τον εθισμό ή έναν ηθολογικό τροπισμό όπου η νυχτερίδα βλέπει φωτεινή οθόνη και στουκάρει. Και αν υπάρχει φως στο τούνελ αυτού του πειραματικού εργαστηρίου που είναι η Ελλάδα, το φως είναι τα φώτα από το επόμενο τούνελ.

Τα αίτια δεν είναι μόνο αισθητηριακής φύσεως, παρ΄ ότι ο Μούζιλ στον «Ανθρωπο χωρίς ιδιότητες» αναρωτιέται αν «δεν αποκλείεται ο στενόμυαλος αστός να έχει προαισθανθεί προφητικά την απαρχή ενός νέου συλλογικού “ηρωισμού”, όπως των μυρμηγκιών». Μόνο που, εμείς, είμαστε τα τζιτζίκια που τραγουδάμε ακόμη. Αλλά όχι για πολύ.

Προσωπικά δεν βρίσκω άλλο εργαλείο για τη μέτρηση της βλακείας από την ψυχανάλυση. Είναι ο μόνος τρόπος που, με συλλογισμούς περίπου ακατανόητους (η περίπτωση του Λακάν), έχει τον πλάγιο τρόπο να αντιλαμβάνεται το αδύνατο Πραγματικό. Φέρ΄ ειπείν, για το υψηλό ακόμη δημοσκοπικό ποσοστό του δικομματισμού στις προσεχείς εκλογές- έναντι του 33% της αποχής-, η ψυχαναλυτική διαβεβαίωση: «Θεραπεία δεν υπάρχει», φτάνει και περισσεύει. Το δε πολιτικό έκζεμα θα απλώνεται όλο και περισσότερο σε τρυφερές επιδερμίδες, από τα τραπεζάκια στον προαύλιο χώρο των πανεπιστημίων. Διερωτώμαι αν ο γράφων- απελπισμένος και αυτός κοινωνός του θεάματος- θα μπορούσε, για τις ανάγκες έστω μιας ματαιόδοξης αρθρογραφίας, να ψελλίσει επί του προκειμένου δύο- τρία πράγματα.

Πρώτον, δεν σταματήσαμε, παρά το ΔΝΤ, να ζούμε στην παγίδα των φαντασιακών θεσμίσεων που προάγουν ανόητες ταυτίσεις, όπως π.χ.: «Ο λαός κυρίαρχος». (Ο διεφθαρμένος;) Αλλά ένας στους έντεκα πάει στα δημόσια συσσίτια της Πειραιώς. Ο Εφραίμ ευφραίνεται από τους Ρουσόπουλους, ο Ρόκο από τη Siemens, o Καρατζαφέρης από όσους τον «παίζουν» καθημερινά.

Δεύτερον, η πολιτική είναι για τους πολιτικούς το αντίδοτο του θανάτου («Καλή σας νύχτα, κύριε Μητσοτάκη»). Για τους υπόλοιπους είναι το Ωνάσειο.

Τρίτον, η επιθυμία καθυπόταξης του άλλου επιτείνεται εδώ από την πλευρά του υποτιθέμενου «κυρίου». Ο «δούλος» (εμείς) μόνο με μια πολιτική που αντλεί τη δύναμή της από την περιβόητη «δύναμη του αδυνάτου» διασώζεται. Και αφού, όπως λέγεται, ο άνθρωπος ουδέποτε ισούται με το λογιστικό υπόλοιπο της ιστορίας του, ψηφίζει τον αδύνατο Καμίνη, τον οποίο αδυνατίζει εξ ορισμού η κομματική συλλογιστική του ΠαΣοΚ που υποτίθεται ότι τον στηρίζει. Ο Καμίνης δεν πρόκειται να υπερψηφιστεί. Η Αθήνα ανήκει στον Κακλαμάνη της, όπως και η Κεντρική Μακεδονία στον Ψωμιάδη. Σε αυτούς ανήκει και ο κυνισμός των αδέσποτών τους, που σκατώνουν τα πεζοδρόμια. Αθήνα και Θεσσαλονίκη ανήκουν στα σκυλιά. Ισως μια ενδόμυχη ετερογένεια να ανακόψει το απονενοημένο διάβημα του τέως Συνηγόρου του Πολίτη και να μη συνεχίσει πολιτευόμενος.

Τέταρτον, η πολιτική εμφανίζεται στη σκηνή της φαντασίωσης των υποψήφιων μαγείρων ενός πανελλήνιου Τop Chef, διότι εκεί «μαγειρεύονται» οι τύχες μας, με τα κρεμμυδάκια. (Αρκεί να δει κανείς κριτές και κρινόμενους στις δεσπόζουσες εκπομπές των δύο μεγάλων καναλιών για να καταλάβει τη μετωνυμική σχέση του πολιτικού με την απόλαυση, λίγο μετά τα σόου του Τράγκα και των άλλων.)

Είμαι από αυτούς τους αναγκασμένους γραφομανείς που γνωρίζουν πως γραφή, και αρθρογραφία, σημαίνει ότι καταλαμβάνεις τη θέση του νεκρού. Αλλά δεν θα πάψω να διερωτώμαι: Τι στο διάολο νομίζουν οι ζωντανοί;

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι ζητιανεύουν ένα κομμάτι από την εξουσία (και ο Δημαράς), ενώ δεν έχουν κανένα συμφέρον να το κάνουν; Στο δύσκολο αυτό ερώτημα ο πάλαι ποτέ Βίλχελμ Ράιχ απαντά: «Οι μάζες δεν ξεγελάστηκαν, επιθύμησαν πραγματικά τον φασισμό, τη συγκεκριμένη στιγμή».

Το ζήτημα είναι αν και τώρα τον επιθυμούν. Νομίζω, ναι. Στις πολυεθνικές της Συγγρού απαγορεύεται να είσαι πίσω από τα γκισέ αν δεν φοράς μεταξωτή γραβάτα, στα παλ χρώματα που προτιμά ο κύριος Κακλαμάνης. Φασισμός δεν είναι μόνο να σ΄ εμποδίζουν να κάνεις κάτι αλλά και να σε υποχρεώνουν να το κάνεις. Εχουμε εκλογές; Ψηφίστε! Ή, για πιο σίγουρα, ρίξτε τα «χαρτιά» στους σκουπιδοτενεκέδες που αγόρασε ο κ. Κακλαμάνης από τον σύζυγο της Φεβρωνίας Πατριανάκου, όπως μας είπε ο Γ. Καμίνης.

24.10.2010 – Το Βήμα της Κυριακής

Κενοτάφια του έρωτα

veltsoskeimena — Sat, 16 Oct 2010 15:23:55 +0000

«Ο έρωτας πλήττει τον Αλλον άνθρωπο στην αδυναμία του». Δεν χρειαζόταν η φιλοσοφική μέριμνα του Εμμανουήλ Λεβινάς -καθ’ οδόν προς μια φαινομενολογία του έρωτα -για να το μάθουμε. Αλλωστε ο φιλόσοφος θα καταφύγει στην ποίηση, περιγράφοντας -ουσιαστικά -τον Κρητικό του Σολωμού, προκειμένου να πει κάτι «καίριο» για τον έρωτα. Στο γήπεδο του Χέγκελ όλοι -φιλόσοφοι, ποιητές -τις ίδιες σκέψεις κάνουν. Απομένει να ζήσουν. Αυτό δα δεν είναι και τόσο εύκολο. Προφανές ναι, εύκολο όχι. Ο Ρενέ Σαρ προειδοποίησε τους Χαϊντεγκεριανούς: «Κάθε πράξη είναι παρθένα, ακόμη κι όταν επαναλαμβάνεται». Οσο για τον έρωτα, αυτό το μακελειό του υπάρχειν, χαίρεσαι ή ρωτάς. Συχνά η ζωή είναι το κενοτάφιο της ζωής. Μια λέξη, δηλαδή, μια «κατ’ εξοχήν» λέξη. Τη βρίσκεις; Εχεις πού να ξεσπάσεις τον θυμό σου για την απουσία του Αλλου. Δεν τη βρίσκεις; Πρέπει να εξετάσεις το ενδεχόμενο η ζωή σου να μην είναι ακριβώς κενοτάφιο. Κάτι μπορεί να έχει ήδη νεκρωθεί εκεί μέσα. Γιατί «προφορικά οικίζεται μια χώρα».

Ο παραπάνω συντριπτικός στίχος ανήκει στο νέο ποίημα του Γιώργου Βέλτσου Πρέπει, άκων, να χαρώ! που αναπτύσσεται παράλληλα με το ερώτημα του Ρενέ Σαρ: «Πρέπει παρ’ όλα αυτά να νιώσω χαρούμενος;». Ο Γιώργος Βέλτσος εισέβαλε -πώς αλλιώς δηλαδή; -στην ποίηση, δημιουργώντας αμέσως μια ξεχωριστή επικράτεια λόγου. Το εξαιρετικό στην περίπτωσή του είναι ότι όχι μόνο συγχρονίστηκε με τις κινήσεις κατά πολύ νεότερων ποιητών, αλλά προηγήθηκε σε αρκετές περιπτώσεις. Εχοντας ήδη βαπτισθεί στην απορία της αφηρημένης σκέψης, ήξερε ότι η ποίηση βρίσκεται διαρκώς έξω από την ποίηση. Αν βρισκόταν εντός, θα έπρεπε ίσως να είχαμε σταματήσει να γράφουμε στίχους, τουλάχιστον από την εποχή που ο Καντ μάς έδειξε τι μπορεί να είναι μια «Αναλυτική Πρόταση». Εν πάση περιπτώσει ένας ποιητής πρέπει πάντα να διαθέτει έναν τουλάχιστον εαυτό εντελώς άσχετο προς την ποίηση. Αυτός ο εαυτός του Βέλτσου είναι ο φιλόσοφος, που αυθαδίασε ενάντια στην ταυτότητα της θεολογίας. Ισως ακόμη δεν έχουμε κατανοήσει τη σημασία των λύσεων που έφερε στην ελληνική γλώσσα, αλλά είναι βέβαιο ότι μετά τον Βέλτσο μπορεί κανείς να αυθαδιάσει χωρίς να του καταλογίσουν πνευματική πενία.

Να λοιπόν ένα ποίημα για τον έρωτα, που αυθαδιάζει μετατρέποντας ένα ερωτηματικό σε θαυμαστικό. Κατά βάση αυτό που θα μπορούσε να κάνει η ποίηση για να ξεφύγει από την πλατωνική απόρριψη είναι η μετατροπή του ερωτήματος περί του Οντος σε θαυμασμό για το Ον. H πονηρία του Βέλτσου συνίσταται στη συνείδηση του γεγονότος ότι μόνο ρωτώντας δεν ρωτάει κανείς. Το ερωτηματικό δεν είναι παρά ένας επιτονισμός της προσπάθειας του Αλλου να μας πληροφορήσει. Ρωτάμε πραγματικά όταν απορούμε. H απορία είναι θαυμασμός. Το θαυμαστικό σπάζει το φράγμα της βεβαιότητας με την ορμή της καταγωγής του: απορία. Και έτσι όλο το ποίημα Πρέπει, άκων, να χαρώ! απλώνεται σαν ένα μεγάλο σχόλιο στη στίξη. Οι εικόνες αρθρώνονται γύρω σε μεταφορές αντλημένες από την καταναγκαστική ασυνέχεια της γλώσσας.

«Πολλές φορές οι άνθρωποι συμπλέκονται διαζευκτικά… /Δεν είναι όμως η απόγνωση φωναγωγός; /Και συ -ζώο επίφοβο, ύδρα -/να τους χαρίζεσαι με την αρχαία μεταφορά…».

Ο έρωτας είναι ένα σημείο ή μια επικράτεια σημείων. Οπωσδήποτε. Αν δεν ήταν, κανείς δεν θα άφηνε την αγαπημένη να πνιγεί προκειμένου να εκθέσει την ψυχή του στους θεούς, να τη διαβάσουν σαν βιβλίο γραμμένο σε μια γλώσσα που ούτε ο ίδιος καταλαβαίνει. Πόσο μάλλον ο Σολωμός. Ο έρωτας στο εξής δεν θα είναι «η κίνηση του εραστή μπροστά στην αδυναμία της θηλύτητας, που πληρούται μέσα στη συμπάθεια και απορροφάται μέσα στην ευαρέσκεια της θωπείας», όπως συγκλονιστικά θεολογεί ο Λεβινάς. Ο έρωτας στο εξής θα είναι ένα σημείο της ετερότητας απέναντι στο κενοτάφιο της ολότητας, που φέρει επάνω του χαραγμένο το μέγα ιερογλυφικό: «H». H θωπεία δεν μπορεί να ανάγει το πραγματικό σε έναν θεό έτοιμο να εκχωρήσει στο υποκείμενο το δικαίωμά του να μην αισχύνεται για τη διαφορά ανάμεσα στην επιθυμία και στον γλυκασμό του σώματος:

«Δεν διανοήθηκα να εγκαθιδρύσω αυτοκρατορία /κάτω από το σιδεροπρίονο των μαστών. /Ανοίγεις τα πόδια σου όχι σαν γέννα /αλλά σαν λιμάνι για να μας έχεις όλους».

Ο εντυπωσιακός τρόπος με τον οποίο το Πρέπει, άκων, να χαρώ! διαβάζει την πιο κοινή, τετριμμένη πραγματικότητα ξεπερνά τον οντολογικό λυρισμό του προτεινόμενου γενάρχη του, του Ρενέ Σαρ, και δημιουργεί μιαν άλλη πραγματικότητα. H μεγάλη -ακαριαία ποιητική -διαφορά βρίσκεται στο γεγονός ότι αυτή η άλλη πραγματικότητα δεν είναι μια επανάληψη της κορεσμένης ή ακυρωμένης επιθυμίας του υποκειμένου, αλλά η ίδρυση της ετερότητάς του απέναντι στην ίδια του την επιθυμία. Ο έρωτας διακρίνει τους ανθρώπους. H επιθυμία σημαίνει τη διαφορά ανάμεσα στο υποκείμενο και στο αντικείμενο της επιθυμίας. Οι δρόμοι που ανοίγονται είναι δύο. Απορρίπτεις την επιθυμία και ελευθερώνεσαι ή ενδίδεις και παρηγορείσαι με ύμνους σε αυτόν τον καινούργιο θεό, τη νομιμοποιημένη επιθυμία. H ψυχή παίζει με τα αντικείμενά της το ίδιο παιχνίδι που παίζουν οι ιοί με τα αντιβιοτικά. Πάντα κάτι μένει απέξω. Και τραγουδάει στο ποίημα, πλήττοντας τις πληγές του: «Ο Πόνος συνεχίζεται στη γη».

Ενα δεν μπορώ να εξηγήσω ακόμη: πώς χώρεσε τόση τρυφερότητα μέσα σε τόση φιλοσοφική σκληρότητα. Αυτό είναι ίσως το θαύμα της φωνής τού Πρέπει, άκων, να χαρώ!

Γιώργος Μπλάνας – Το Βήμα της Κυριακής – 13 Φεβρουαρίου 2005

Την πένα αντικατέστησε η μούρη

veltsoskeimena — Sat, 09 Oct 2010 17:15:27 +0000

Τρία ειλικρινή άρθρα για την κρίση στον Τύπο, δημοσιευμένα στο «Βήμα» από τον Α. Καρακούση, τον Σ. Πολυμίλη και τον Π. Καψή, επιτρέπουν μερικές σκέψεις από έναν, επί τριακονταπενταετία, «έκτακτο», όπως αποκαλείται, «συνεργάτη» του ΔΟΛ που επιμένει να αιθεροβατεί στην κόλαση του σκεπτικισμού.

Αυτό που βαραίνει, νομίζω, είναι ότι η αυλαία στο δράμα του έντυπου λόγου έχει πέσει προ πολλού. Το θέατρο- ή το πραιτώριο – μεταφέρθηκε στην τηλεόραση. Το χάσμα ανάμεσα στη γραφή και στην εικόνα δεν γεφυρώνεται παρά τα «ρόλερ» που «τρέχουν» στα τηλεοπτικά δελτία ή, έστω, τις ολοένα αυξανόμενες επισκέψεις στο Διαδίκτυο. Την πένα αντικατέστησε η μούρη. Το γράφειν, ένα αενάως πληκτρολογείν. Τη χειρονομία της γραφής, ένα μεταλλαγμένο χέρι που συμποσείται στο δάκτυλο. Την ελευθεροτυπία, ο «δάκτυλος» του οιουδήποτε μεγαλοεπιχειρηματία.

Οταν ο τηλεοπτικός σχολιαστής ακούει τη φωνή του να μιλά, αντί να παρατηρεί σιωπηλός, όπως ο Ερασμος του Χολμπάιν, την πένα του να γράφει, τότε όλα επιτρέπονται, δηλαδή απαγορεύονται όλα. Οπότε, τόσο η ευταξία που επικαλούνται οι τηλεπερσόνες των οκτώ όσο και η αταξία που καταλήγει σαν ίζημα από την εκπομπή τους στην κοινωνία είναι λόγω φάτσας. Είτε το θέλουν είτε όχι, το καθεστώς τους αντιστοιχεί με το τηλεοπτικό status της Ρούλας Κορομηλά. Αυτό τα λέει όλα, λέει όμως και κάτι περισσότερο για την κρίση της Δημοκρατίας, της συναίνεσης, των δημοσίων, υποτίθεται, διαβουλεύσεων και, κυρίως, της ελευθεροτυπίας. Οταν ο κοινωνικός αντίκτυπος ενός σοβαρού άρθρου ή, έστω, ενός οξυδερκούς τηλεοπτικού σχολίου μετριέται με τη δημοτικότητά του, αυτό συμβαίνει διότι η ίδια η κοινωνία αναζητεί μια «σαφήνεια» ώστε να συμφωνεί με τον έμφοβο εαυτό της. Αλλά δεν υπάρχει τίποτα πιο εξουθενωτικό από το να λειτουργεί ένα άρθρο ως επιμορφωτικό, ισοσκελισμένο κείμενο μεταξύ του αναγνώστη, του εργοδότη και του δημοσιογράφου, που σε περιόδους κρίσεως φοβούνται και οι τρεις τους, εξίσου.

Κρίση του Τύπου σημαίνει κρίση αυτής της Δημοκρατίας των ομοίων- όχι των ίσων – πολιτών. Και την ομοιότητα, την ομοιομορφία υπερασπίζεται μέχρι (κροκοδειλίων) δακρύων η κυβέρνηση Παπανδρέου.

Σημαίνει όμως και κάτι χειρότερο: ο Τύπος να μην είναι πλέον ούτε καν η τελευταία δικαιολογία ώστε να επιβιώσουν όλες οι καθαιρεθείσες εξουσίες του πολιτεύματος, παρά τη θεσμική τους κατοχύρωση και την οιονεί ανεξαρτησία τους. Κυρίως, παρά το άλλοθι της «μειωμένης», όπως λέχθηκε, «κυριαρχίας» από την τρόικα.

Μαζί με την εφημερίδα θα εξαφανιστεί το τελευταίο υπόλοιπο ιστορικής συνείδησης, μαζί και η ιστορική ελευθερία».

Το βέβαιον είναι ότι προηγουμένως θα έχουν εξαφανιστεί μαζί με τους κλητήρες και οι λεγόμενοι «έκτακτοι συνεργάτες»…

Το Βήμα – 9 Οκτωβρίου 2010